Tim Berners-Lee’den İnternet Eleştirisi
Web’i Düzeltmek İçin Yeni Mücadele
World Wide Web’in mucidi Tim Berners-Lee, internetin bugün geldiği noktaya ilişkin eleştirilerini yineledi. Berners-Lee’ye göre web, başlangıçtaki açık, demokratik ve kullanıcı merkezli yapısından uzaklaşarak büyük teknoloji şirketlerinin hakimiyetine girdi; veri tekelleşmesi, bağımlılık tasarımları ve dezenformasyon sorunları büyüdü.
Berners-Lee, farklı konuşma ve yazılarında internetin “merkezileşme” ve “aşırı ticarileşme” nedeniyle yapısal sorunlar ürettiğini vurguluyor. Ancak ünlü bilgisayar bilimci, çözümün mümkün olduğunu savunuyor: “Düzeltmek için çok geç değil.”
Çözüm Önerisi: Veriyi Bireye Geri Vermek
Berners-Lee’nin bu vizyonunun merkezinde Solid adlı proje yer alıyor. Solid (Social Linked Data), kullanıcıların kişisel verilerini merkezi platformlarda değil, kendi kontrol ettikleri dijital veri kasalarında (POD – Personal Online Data Store) saklamasını öngörüyor.
Bu modele göre:
- Sosyal medya verileri
- Sağlık kayıtları
- Finansal bilgiler
- Kimlik doğrulama verileri
tek bir şirketin sunucularında tutulmak yerine kullanıcının kontrolünde olacak. Uygulamalar bu verilere yalnızca açık izinle erişebilecek.
Berners-Lee, bu yaklaşımın özellikle Facebook ve Google gibi dev platformların veri üzerindeki tekelleşmesini kırabileceğini savunuyor. Proje, ticarileştirme amacıyla kurulan Inrupt şirketi aracılığıyla kamu ve özel sektörle iş birlikleri geliştiriyor. Solid mimarisi bazı Avrupa kamu kurumlarında ve sağlık veri projelerinde pilot olarak test ediliyor.
“Web’in Fabrika Ayarları”: Merkeziyetsizlik
Berners-Lee’nin temel eleştirisi, web’in doğduğu ilkelerin terk edilmesi. 1989’da CERN bünyesinde geliştirilen World Wide Web, açık standartlar, eşit erişim ve dağıtık yapı prensiplerine dayanıyordu. Bugün ise internet trafiğinin ve kullanıcı verisinin büyük kısmı birkaç küresel şirketin altyapısında toplanmış durumda.
Uzmanlara göre veri merkezileşmesi şu sonuçları doğuruyor:
- Reklam odaklı algoritmaların davranış yönlendirmesi
- Yanlış bilgi ve dezenformasyonun hızla yayılması
- Kullanıcı mahremiyetinin zayıflaması
- Piyasa gücünün sınırlı sayıda platformda toplanması
Berners-Lee, çözümün teknolojik olduğu kadar yönetişimsel olduğunu da savunuyor.
Yapay Zekâ Uyarısı: “Kapalı Kapılar Ardında Olmamalı”
Berners-Lee, yapay zekâ çalışmalarının yalnızca kâr odaklı özel şirketlerin kontrolünde ilerlemesini de riskli buluyor. AI sistemlerinin şeffaflık, etik denetim ve kamusal sorumluluk ilkeleriyle geliştirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Bilim insanına göre yapay zekâ araştırmaları:
- Açık bilim prensiplerine dayanmalı
- Bağımsız akademik denetime açık olmalı
- Toplumsal fayda öncelikli tasarlanmalı
Berners-Lee bu yaklaşımı, web’in doğduğu araştırma kültürüne benzetiyor. CERN modelinde olduğu gibi, uluslararası ve kamusal iş birliğine dayalı bir yapı öneriyor.
İnterneti “Düzeltmek” Mümkün mü?
Teknoloji analistlerine göre Berners-Lee’nin önerdiği veri egemenliği modeli teknik olarak mümkün ancak yaygınlaşması için üç kritik eşik bulunuyor:
- Kullanıcı alışkanlıklarının değişmesi
- Büyük platformların birlikte çalışabilirlik standartlarını kabul etmesi
- Regülasyonların veri taşınabilirliğini zorunlu kılması
Avrupa Birliği’nin Dijital Piyasalar Yasası (DMA) ve veri taşınabilirliği düzenlemeleri, bu yönde atılmış adımlar arasında gösteriliyor.
Tim Berners-Lee, internetin bugünkü sorunlarını açık biçimde dile getiriyor ancak çözüm için mücadele etmeye devam ediyor. Solid projesi, verinin kontrolünü yeniden bireye vermeyi hedefleyen en somut girişimlerden biri olarak öne çıkıyor.
İnternetin “fabrika ayarlarına” dönüp dönemeyeceği ise teknoloji politikaları, regülasyonlar ve kullanıcı tercihlerine bağlı görünüyor.
